Νεκροταφεία… Πόσο συχνά περνάμε δίπλα από ένα και δεν του ρίχνουμε ούτε ένα βλέμμα. Ή μήπως επίτηδες κοιτάμε από την άλλη μεριά γιατί φοβόμαστε πως η οποιαδήποτε σχέση μας με θέματα που αφορούν το θάνατο θα μας φέρει εμάς οι κάποιον δικό μας πιο κοντά σε αυτό? Γι’ αυτό δεν σταυροκοπιόμαστε και φτύνουμε τον κόρφο μας κάθε φορά που μια νεκροφόρα περνάει από μπροστά μας?

Τα νεκροταφεία συνήθως χτίζονταν έξω από τις πόλεις, αλλά όσο έξω και αν χτιστούν η πόλη θα εξαπλωθεί, και κάποια στιγμή το άλλοτε απομακρυσμένο νεκροταφείο αποτελεί τμήμα του αστικού ιστού. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολλές κατοικίες να έχουν θέα τους σταυρούς, τα μάρμαρα και τα δέντρα νεκροταφείου.

Όμως πραγματικά, πόσο δυσάρεστο μπορεί να είναι να ζεις δίπλα από ένα?

Στην πραγματικότητα τα νεκροταφεία σαν χώροι μοιάζουν πολύ με πάρκα. Ψηλά δέντρα, παγκάκια, σκουπίδια πουθενά.

Έτσι ακριβώς αισθάνθηκα όταν επισκέφτηκα το νεκροταφείο της Πάτρας.

Πρώτη φορά που το επισκεπτόμουν μετά από χρόνια, αν και η θέα του μου ήταν πολύ γνώριμη. Το πατρικό της μαμάς μου έχει θέα στο συγκεκριμένο νεκροταφείο και πάντα τα καλοκαίρια όταν ήμουν μικρή το χάζευα από το μπαλκόνι της γιαγιάς μου.

Όταν τύχαινε το Πάσχα να το περνάμε στην Πάτρα, θυμάμαι κρεμόμουνα από τα κάγκελα του μπαλκονιού για να δω την πομπή με τον επιτάφιο να περνάει από κάτω. Τόσος κόσμος με κεριά και φόντο το νεκροταφείο, ήταν ένα απίστευτο θέαμα για το κοριτσάκι των λιγότερο από έξι χρονών που ήμουν τότε.

Το περίεργο είναι πως, όταν αναπολώ τη θέα από εκείνο το μπαλκόνι, μου έρχεται μόνο αυτή η ανάμνηση. Μου φαίνεται πολύ περίεργο που δεν έχω συγκρατήσει στη μνήμη μου κάποια πομπή κηδείας ή έστω μνημόσυνου. Ίσως σκέφτομαι να μην έτυχε, ή ίσως να μην το θυμάμαι, ή ίσως πάλι να με προστάτευε η γιαγιά μου και δεν με άφηνε να βγω εκείνη την ώρα και να το δω. Δεν ξέρω. Ίσως και όλα μαζί!

Με αφορμή την έρευνά μου έψαξα τις φωτογραφίες τόσο της μαμάς μου όσο και τις δικές μου που έχουν τραβηχτεί στο συγκεκριμένο σπίτι. Εντύπωση μου έκανε πως βρήκα μόνο μια που να έχει φόντο το νεκροταφείο. Ακόμα και αυτές που ήταν τραβηγμένες στο μπαλκόνι του σπιτιού είχαν φόντο την κατεβασμένη τέντα και όχι το νεκροταφείο από πίσω της. Δεν ξέρω αν είναι τυχαίο και αυτό. Η μαμά μου λέει πως δεν ήταν κάτι που πρόσεχαν και προσπαθούσαν να αποφύγουν. Ίσως να γινόταν υποσυνείδητα, άλλωστε ποιος θέλει φόντο σε μια ευτυχισμένη οικογενειακή στιγμή ένα νεκροταφείο??

Η μαμά μου, για 18 χρόνια, μέχρι που μετακόμισε στην Αθήνα για να σπουδάσει, ζούσε σε αυτό το σπίτι, απέναντι από το νεκροταφείο.

Πρόσφατα με επισκέφτηκε στην Πάτρα και κάναμε μαζί μια βόλτα κατά τη διάρκεια της οποίας, μου διηγήθηκε την εμπειρία της ως κοριτσάκι. Όταν την ρώτησα πως αισθανόταν όταν ζούσε απέναντι από το νεκροταφείο, η πρώτη της απάντηση ήταν :

- Α… δεν είχε διάφορα από το να ζεις κάπου αλλού.

- Δηλαδή όσοι έμεναν κάπου αλλού, δεν το έβρισκαν παράξενο?

- Οι περισσότεροι όχι.. αλλά υπήρχαν αρκετοί που όταν μας επισκέπτονταν το σχολίαζαν. Μου έλεγαν δηλαδή «καλά, δεν φοβάσαι να γυρίσεις σπίτι το βράδυ?? δίπλα από το νεκροταφείο.. με τα φαντάσματα…».. (γελάει) δεν καταλάβαινα καθόλου γιατί το έλεγαν, για μένα ήταν απλά το σπίτι μου! Σαν μικρό κοριτσάκι μπορώ να σου πω πως με θεωρούσα και τυχερή που έμενα ακριβώς δίπλα από το νεκροταφείο!

- Αλήθεια? Γιατί αυτό?

- περίεργο δεν ακούγεται?

- ναι

- κι όμως, τα μέρος που όλοι εμείς οι ‘’μεγάλοι’’ πλέον βρίσκουμε αποκρουστικό και το φοβόμαστε, στα μάτια ενός παιδιού μπορεί να φαντάζει σαν παράδεισος. Σαν παράδεισο το έβλεπα και εγώ με τις φίλες μου. Με τα ψηλά δέντρα, τα στενά μονοπάτια και το φως του ήλιου να διαπερνά τα φυλλώματα των δέντρων μας έκαναν να αισθανόμαστε πως βρισκόμαστε μέσα σε δάσος, πολύ καλύτερο μέρος για παιχνίδι από οποιαδήποτε κοντινή παιδική χαρά ή αλάνα! Εκεί βρίσκαμε ησυχία, τη φύση που έλειπε από τα τσιμεντένια κτήρια της πόλης.

- και δεν υπήρχε πρόβλημα που παίζατε σε ιερό τόπο? Γιατί φαντάζομαι δεν επιτρέπεται να πατάς πάνω στου τάφους…

-

- όχι όχι, κανένα! Βέβαια οι γονείς μου, μου είχαν πει πως δεν πρέπει να πατάμε πάνω στους τάφους, πάνω στα σώματα των νεκρών, και μου είχαν εξηγήσει πόσο ιερό είναι το κομμάτι των τάφων τόσο για τους εν ζωή ανθρώπων όσο και για το νεκρό. Οπότε εμείς είχαμε μάθει και πατούσαμε μόνο γύρω-γύρω που επιτρέπεται! Σκαρφαλώναμε από εκεί και διαβάζαμε τα στιχάκια πάνω στους τάφους ή με αφορμή αυτά σκαρώναμε δικά μας!

Στη βόλτα που κάναμε με τη μαμά μου πετύχαμε ένα τέτοιο ποίημα:

Ήταν μέρα Δευτέρα

Κι ο ήλιος είχε σβήσει

Κι εσύ γλυκέ Γιωργάκη μου

Τα μάτια είχες κλείσει

Πολύ νωρίς μας έφυγες

Πατέρα από κοντά μας

Και μια αγιάτρευτη πληγή άφησες στην καρδιά μας

Η γυναίκα σου

Τα παιδιά σου

Ήταν στον τάφο του πατέρα της φίλης της που κάνανε βόλτα εκεί στο ίδιο μέρος πριν από χρόνια...

Ο τάφος με το ποίημα!

Το σπίτι που φαίνεται στο βάθος είναι το πατρικό της μαμάς μου…

‘’ ΤΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ ‘’

Κάθε μέρα περνάω με το λεωφορείο μπροστά από το νεκροταφείο της Πάτρας καθώς πηγαίνω στο πανεπιστήμιο και παρόλο που, όπως έχει αναφερθεί, από μικρή είχα κάποια σχέση με αυτό, ποτέ δεν είχα φανταστεί το μεγάλο ενδιαφέρον που κρύβεται στη δομή του.

Συνήθως όταν αναφερόμαστε σε ένα νεκροταφείο, θεωρούμε σχεδόν δεδομένο πως πρόκειται για ένα καθαρά χριστιανικό ορθόδοξο και αυτό λόγο της ευρέως αποδεκτής θρησκείας που ασπάζονται στη χώρα μας. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με το συγκεκριμένο νεκροταφείο το οποίο φιλοξενεί νεκροταφεία τριών θρησκειών χριστιανικό ορθόδοξο, καθολικό, και εβραϊκό.

Στο χώρο του νεκροταφείου υπάρχουν τρις εκκλησίες εκ των οποίων οι δυο είναι ορθόδοξες ενώ η Τρίτη είναι καθολική.

Ιδιαίτερος είναι και ο τρόπος που προσπαθούν να διαφυλάξουν το νεκροταφείο από τους κλέφτες ταφών. Στα στρατόπεδα χρησιμοποιούν συρματόπλεγμα με αγκάθια. Στο νεκροταφείο της Πάτρας έχουν βρει έναν πιο φτηνό τρόπο: σπασμένα μπουκάλια μπύρας!!

σπασμένα μπουκάλια στο τείχος του νεκροταφείου

Διάγραμμα τοποθεσίας - βασικοί δρόμοι

Διάγραμμα τοποθεσίας - βασικά σημεία στην πόλη

Όρια νεκροταφείου

Τοποθεσία νεκροταφείου κάθε θρησκείας

οι τρις είσοδοι στο κύριο νεκροταφείο και η μια είσοδος στο εβραϊκό

οι θέσεις των δυο ορθόδοξων και της μίας καθολικής εκκλησίας

ΟΡΘΟΔΟΞΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ

Το μεγαλύτερο μέρος του νεκροταφείου της Πάτρας, περιλαμβάνει ορθόδοξους τάφους. Το πιο ανατολικό τμήμα αποτελεί και την επέκταση του νεκροταφείου. Ότι αυτό το κομμάτι είναι πιο πρόσφατα κατασκευασμένο γίνεται εμφανές με μια ματιά, και αυτό κυρίως λόγω της έλλειψης δέντρο-φύτευσης. Κατά την άποψη μου είναι και το πιο άσχημο κομμάτι του νεκροταφείου, τόσο για τους ίδιους τους τάφους [εκτεθειμένοι στον ήλιο] αλλά κυριότερα για τους κατοίκους που γειτονεύουν που χωρίς την προστασία των δέντρων είναι εκτεθειμένοι στη θέα του νεκροταφείου. Αυτά που μου εκμυστηρεύτηκε η μαμά μου για το πάρκο -νεκροταφείο δεν υφίστανται σε αυτό το κομμάτι του νεκροταφείου. Το υπόλοιπο ορθόδοξο νεκροταφείο είναι παλαιότερο και οι τάφοι βρίσκονται κάτω από την πυκνή φυλλωσιά των δέντρων. Από αυτούς οι πιο πλούσιοι βρίσκονται γύρω από την κυκλική πλατεία που βρίσκεται στη μέση του νεκροταφείου. Αυτό γιατί το άνοιγμα που δημιουργείται εκεί θεωρείται ως πιο άνετο χώρο για την αιώνια ζωή του νεκρού μετά το θάνατό του. Αντίθετα στο νότιο τμήμα υπάρχουν οι δημόσιοι και πιο φτωχοί τάφοι όπου νοικιάζονται για τρία χρόνια κάθε φορά.

Διάγραμμα ορθόδοξου νεκροταφείου

Κεντρική πλατεία νεκροταφείου

Τρόπος ταξινόμησης και αρίθμησης ταφών γράμματα-νούμερα [π.χ. Ξ7]

Ταμπέλες που βρίσκονται στο χώρο του νεκροταφείου..

Οι δυο ορθόδοξες εκκλησίες..

Ένας εμφανώς από τους πιο πλούσιους τάφους στην πλατεία..

Η νεότερη επέκταση του νεκροταφείου..

Τα γύρω σπίτια βλέπουν το νεκροταφείο..

ΚΑΘΟΛΙΚΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ

Το καθολικό νεκροταφείο παρεμβάλλεται σε ένα σημείο στο ορθόδοξο, χωρίς σαφή διαχωρισμό όμως. Το διαχωρισμό τον καταλαβαίνει κανείς από τα ξενικά ονόματα πάνω στους τάφους [κυρίως ιταλικά] καθώς και από τα πολλά αγάλματα και τους πιο περίτεχνους σταυρούς σε σχέση με τους πιο απλούς ορθόδοξους. Και στους ορθόδοξους τάφους συναντάμε αγάλματα και συνήθως αγγέλων αλλά αυτό κυρίως όταν αφορά τάφους παιδιών [τονίζοντας το τρυφερό στοιχείο] και σπάνια σε άλλες περιπτώσεις. Φυσικά και στις δυο περιπτώσεις προτομές των ανθρώπων που έχουν φύγει συχνά κοσμούν τον τάφο τους [κάνοντάς μας να υποθέσουμε την ευκατάστατη οικονομική τους κατάσταση].

Ένας καθολικός και ένας ορθόδοξος τάφος δίπλα- δίπλα [όπως είναι εμφανές μόνο οι σταυροί είναι αυτοί που δηλώνουν την ύπαρξη δυο νεκροταφείων διαφορετικών θρησκειών]

Ο δρόμος που οδηγεί στην καθολική εκκλησία..

ΕΒΡΑΪΚΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ

Το εβραϊκό νεκροταφείο είναι τελείως αποκομμένο. Βρίσκεται στην νοτιοδυτική γωνία του νεκροταφείου και μοιάζει σαν άκτιστο παραμελημένο οικόπεδο και η αντίθεση γίνεται πολύ πιο έντονη όταν γίνεται η σύγκριση με το περιποιημένο υπόλοιπονεκροταφείο. Μόνο η πόρτα με το χαρακτηριστικό αστέρι των εβραίων προδίδει την ύπαρξη του νεκροταφείου. Κλειστό σε επισκέψεις αφού η πόρτα ήταν κλειστεί. Με μια ματιά καταλαβαίνεις πόσο λίγοι άνθρωποι είναι θαμμένοι σε αυτό το μικρό νεκροταφείο.Σκαρφαλώνοντας στη μάντρα του ορθόδοξου νεκροταφείου, αντίκρισα το πολύ πέντε τάφους. Μόνο ένας έμοιαζε καλοδιατηρημένος, ίσως πιο πρόσφατος. Ακόμα και σε αυτόν τον έναν όμως ήταν χαραγμένα σύμβολα και λόγια που έδειχναν πως η κατάσταση του νεκροταφείου σίγουρα δεν οφείλεται στην αντίληψη των εβραίων προς το θάνατο και τα νεκροταφεία, αλλά στον μικρό αριθμό ατόμων που πιστεύουν σε αυτή τη θρησκεία στην Πάτρα.

Η πόρτα που οδηγεί στο εβραϊκό νεκροταφείο με το χαρακτηριστικό εβραϊκό αστέρι..

Οι τάφοι στο εβραϊκό νεκροταφείο..

Πίσω από τον πέτρινο τοίχο υπάρχει το εβραϊκό μουσείο..

Η περιέργεια των μικρών παιδιών δεν σταματά στη θέα μιας κηδείας. Και πόσο μάλλον όταν έχουν την ευκαιρία να γίνουν μάρτυρες τριών διαφορετικών μυστηρίων. Η μαμά μου είχε δει και τα τρία είδη κηδείας ανάμεσα από τα πόδια των συγγενών και φίλων του νεκρού. Χωνόταν προσπαθώντας να δει ‘’το γεγονός της γειτονιάς’’. Πολλές κηδείες πραγματοποιήθηκαν τα χρόνια που έμενε εκεί, αλλά μόνο μια φορά είχε δει εβραϊκή κηδεία. Όταν είδε κόσμο στην σιδερένια πόρτα που οδηγούσε σε όλο κι όλο ένα μικρό οικόπεδο έτρεξε και χώθηκε ανάμεσα στα πόδια των ανθρώπων για να δει. Είχε σοκαριστεί όταν είδε να βάζουν το άψυχο σώμα του νεκρού τυλιγμένο σε ένα άσπρο σεντόνι μέσα στο χώμα. Βλέπετε, οι συνήθειες μια θρησκείας ή ενός λαού μπορεί να σοκάρουν και να παραξενέψουν αυτούς που έχουν απλά μεγαλώσει με άλλα έθιμα. Ειδικά όταν έχει σχέση με το θέμα του θανάτου και της ταφής οι διαφορετικές τελετουργίες από αυτές που γνωρίζει μπορούν εύκολα να φέρουν αναταραχή στην

ανθρώπινη ψυχολογία και να χαραχτούν ανεξίτηλα στη μνήμη ενός ατόμου.

Τα νεκροταφεία δεν θα πάψουν ποτέ να φοβίζουν τους ανθρώπους και αυτό γιατί ο θάνατος είναι κάτι άγνωστο, το τέλος της ζωής όπως την ξέρουμε.

Τα νεκροταφεία πάντα θα υπάρχουν, και πάντα θα συνορεύουν με σπίτια. Πάντα θα περνάμε από δίπλα τους και δεν θα τους δίνουμε καμία σημασία. Αλλά την πραγματική του σημασία θα την αντιληφθεί μόνο το άτομο που θα χάσει κάποιον δικό του. Τότε το να περνάς έξω από ένα νεκροταφ

είο, σημαίνει πολύ περισσότερα…

Σε όλο το κείμενο τα χρώματα αντιστοιχούν στις παρακάτω κατηγορίες:

Κοινωνία

Νεκροταφείο χώρος

Συναισθήματα

γεγονότα